اقتصاد / شناسه خبر: 186964 / تاریخ انتشار : 1405/8/26 22:16
|

مهاجرت خاموش از دانشگاه؛ تهدیدی برای تاب‌آوری علمی و صنعتی کشور

بوشهریها|مهاجرت نخبگان و کارکنان آموزش عالی؛ زنگ خطری برای تاب‌آوری ملی و پایداری صنایع استراتژیک در عسلویه و کشور.

بوشهری ها /هشدار رئیس پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران درباره سرعت‌گرفتن مهاجرت اعضای هیئت‌علمی و کارکنان آموزش عالی، فراتر از مسئله‌ای صنفی یا محدود به یک بخش اداری است؛ این هشدار نشانه فرسایشی است که می‌تواند توان کشور برای تولید دانش، حل مسائل صنعتی و ایستادگی در برابر بحران‌ها را تضعیف کند. وقتی متخصصان و نیروهای باتجربه، به دلیل تفاوت محسوس دستمزدها و شرایط کاری، دانشگاه و پژوهشگاه را به مقصد نهادهایی دیگر ترک می‌کنند، مسئله فقط جابه‌جایی نیروی کار نیست؛ بخشی از ظرفیت انباشته علمی و تجربه سازمانی نیز از دسترس نظام آموزش عالی خارج می‌شود.

مرتضی احسانی در همایش «نقش دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های کشور در تاب‌آوری ملی» از فشارهای مالی بر واحدهای علمی، فرسایش نیروی انسانی و دشواری حفظ استادان و کارکنان سخن گفته است. هم‌زمان، او بر نقش دانشگاه، پژوهشگاه، صنعت و دولت در عبور از بحران‌ها تأکید کرده؛ نقشی که تحقق آن بدون نیروی انسانی توانمند و باانگیزه ممکن نیست. تاب‌آوری، چنان‌که در این همایش مطرح شده، صرفاً تحمل فشار نیست؛ توان پیش‌بینی تهدید، کاهش آسیب‌پذیری، حفظ عملکرد و سازگاری با شرایط تازه است. نظام علمی‌ای که نیروهای کلیدی خود را از دست می‌دهد، در انجام همین وظایف بنیادین آسیب‌پذیرتر خواهد شد.


اهمیت این روند برای استان بوشهر و به‌ویژه منطقه عسلویه دوچندان است. اقتصاد این منطقه بر صنایع پیچیده نفت، گاز و پتروشیمی استوار است؛ صنایعی که استمرار تولید آنها به نیروی متخصص، پژوهش کاربردی، تعمیر و نگهداری پیشرفته و دسترسی پایدار به دانش فنی وابسته است. در چنین محیطی، فاصله میان دانشگاه و صنعت تنها یک موضوع آموزشی نیست، بلکه می‌تواند بر کیفیت بهره‌برداری، ایمنی، کاهش توقف تولید و مدیریت چالش‌هایی مانند خوردگی تجهیزات اثر بگذارد. احسانی نیز در سخنانش به ظرفیت دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها برای کمک به صنایع نفت، گاز و پتروشیمی و مقابله با خوردگی زیرساخت‌های صنعتی اشاره کرده است.


با این حال، ظرفیت علمی به‌خودی‌خود به حل مسئله صنعتی منجر نمی‌شود. پیوند میان پژوهش و تولید به تعریف نیازهای واقعی صنعت، تأمین منابع پایدار، دسترسی به تجهیزات و پایلوت‌های صنعتی و فرصت‌دادن به طرح‌های میان‌مدت و بلندمدت نیاز دارد. در اظهارات رئیس پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران نیز از کوتاه‌مدت‌بودن بسیاری از پروژه‌های پژوهشی، کمبود زیرساخت‌های مقیاس‌افزایی و فاصله میان انتظار صنعت و زمان لازم برای بلوغ فناوری به‌عنوان موانع این همکاری یاد شده است. اگر این موانع با خروج نیروهای باتجربه همراه شود، توان تبدیل دانش به فناوری و فناوری به محصول یا راه‌حل صنعتی بیش از پیش کاهش می‌یابد.


برای عسلویه، این بحث فقط به ضرورت استفاده از توان دانشگاه‌های کشور محدود نیست؛ پرسش مهم‌تر آن است که چگونه می‌توان زمینه حضور و اثرگذاری پایدار نیروهای متخصص را در منطقه فراهم کرد. صنایع بزرگ مستقر در جنوب کشور می‌توانند از مسیر همکاری هدفمند با دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها، تعریف پروژه‌های کاربردی، پشتیبانی از آزمایشگاه‌ها و پایلوت‌های مشترک و به‌کارگیری دانش‌آموختگان، بخشی از شکاف میان علم و صنعت را کاهش دهند. اما این همکاری زمانی پایدار می‌شود که دانشگاه و پژوهشگاه صرفاً به تأمین نیروی انسانی یا انجام پروژه‌های کوتاه‌مدت تقلیل نیابند و سهم واقعی در تصمیم‌گیری‌های فناورانه و حل مسائل تولید داشته باشند.

در کنار آن، مسئله پرداخت و امنیت شغلی نیروی علمی را نمی‌توان با توصیه به ماندن یا طرح شعارهای کلی درباره اهمیت نخبگان حل کرد. وقتی تفاوت دریافتی‌ها و شرایط کاری به اندازه‌ای است که کارکنان آموزش عالی را به انتقال به نهادهای دیگر سوق می‌دهد، حفظ سرمایه انسانی نیازمند سیاست‌های روشن، منابع مالی پایدار و امکان پیشرفت حرفه‌ای است. افزایش انگیزه نیز تنها با حقوق و مزایا محقق نمی‌شود؛ دسترسی به تجهیزات، ثبات در تأمین اعتبار پژوهش، مسیر روشن ارتقای شغلی و امکان مشاهده نتیجه کار علمی در صنعت و جامعه، در ماندگاری نیروهای متخصص نقش دارند.


هشدار درباره مهاجرت اعضای هیئت‌علمی و کارکنان آموزش عالی را باید بخشی از بحث بزرگ‌تر درباره تاب‌آوری کشور دانست. تاب‌آوری صنعتی در منطقه‌ای مانند عسلویه، تنها با حفظ تجهیزات و تأمین مواد اولیه شکل نمی‌گیرد؛ دانش فنی و نیروی انسانی ماهر نیز از اجزای حیاتی آن است. اگر قرار است دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها در نگهداری زیرساخت‌ها، کاهش وابستگی و حل مسائل صنعت نقش‌آفرین باشند، باید امکان ماندگاری و فعالیت مؤثر نیروهایشان فراهم شود. از دست‌دادن این نیروها، هزینه‌ای پنهان دارد که ممکن است در کوتاه‌مدت کمتر دیده شود، اما در زمان بحران، توقف تولید یا نیاز به فناوری بومی، آثار آن آشکار خواهد شد.

کلیدواژه

مرتضی احسانی

ارسال نظرات

captcha
دانشگاه
برگزاری جشنواره رویش مهر
کاریکاتور روز / علیرضا احمدی خرم
روزنامه پیام عسلویه
روزنامه رویداد پارس
پارس جنوبی